FAQ bokashi: 25 najczęściej zadawanych pytań – z krótkimi i jasnymi odpowiedziami

Zanim Państwo zaczną

Czy bokashi to naprawdę kompost?

Jeszcze nie. Po dwóch tygodniach w wiadrze resztki są przefermentowane i ustabilizowane, ale zachowują swój wygląd: to kwaśny prekompost. Ziemią staje się dopiero wtedy, gdy trafi do gleby, kompostownika lub do dżdżownic – w ciągu od dwóch tygodni do dwóch miesięcy, zależnie od pory roku. Całą zasadę wyjaśnia artykuł Czym jest bokashi?.

Czy można robić bokashi bez ogrodu?

Tak, pod warunkiem że zaplanują Państwo, gdzie trafi prekompost. Można go przekształcić w ziemię w dużej skrzyni – słynnej „fabryce ziemi” – umieścić na dnie dużej donicy kilka tygodni przed posadzeniem roślin albo przekazać do ogrodu społecznego lub sąsiadowi, który uprawia ogród. Wszystkie rozwiązania znajdą Państwo w artykule Bokashi bez ogrodu: co zrobić z przefermentowanym bokashi?.

Czy naprawdę potrzebne są dwa wiadra?

Zdecydowanie się to zaleca. Pełne wiadro musi pozostać zamknięte co najmniej dwa tygodnie: w tym czasie drugie przyjmuje codzienne resztki. Mając tylko jedno wiadro, trzeba by albo wyrzucać resztki, albo otwierać wiadro w trakcie fermentacji. Organizację rotacji opisuje szczegółowo artykuł Dlaczego warto używać dwóch wiader do bokashi.

Jaki rozmiar wiadra wybrać?

Proszę liczyć około 10 litrów dla jednej lub dwóch osób i 15 litrów dla trzech lub czterech; najlepiej, gdy wiadro napełnia się w mniej więcej dwa tygodnie. Dobre wiadro musi przede wszystkim szczelnie się zamykać i umożliwiać spuszczanie soku. Nasze modele porównują Państwo w artykule Jak wybrać kompostownik bokashi lub mogą sprawdzić, jak samodzielnie wykonać wiadro.

Czy bokashi brzydko pachnie w kuchni?

Przy zamkniętej pokrywie prawie nic nie czuć. Po otwarciu prawidłowo działające wiadro pachnie kwaśno – jak ogórki kiszone lub cydr – a sok ma intensywniejszy zapach niż zawartość. Zapach zgnilizny nie jest natomiast normalny: sygnalizuje problem do usunięcia. Aby wybrać właściwe miejsce, proszę przeczytać Gdzie postawić bokashi?.

Odpady

Czy można wrzucać mięso, ryby i nabiał?

Tak, to wręcz jedna z największych zalet bokashi. Proszę pokroić te resztki na małe kawałki i posypać nieco większą ilością otrębów to, co jest bogate w białko. Małe kości są w porządku; duże natomiast rozkładają się w glebie latami. Pełna lista znajduje się w artykule Co wrzucać do bokashi?.

A cytrusy, czosnek i cebula?

Tak, bez problemu: fermentacja mlekowa bardzo dobrze znosi ich kwasowość, podczas gdy dżdżownice w wermikompostowniku niezbyt je lubią. Wystarczy pokroić skórki na kawałki.

Czego nigdy nie wolno wrzucać do wiadra?

Plastiku, w tym worków i opakowań tzw. „kompostowalnych”, odchodów i żwirku dla zwierząt, popiołu oraz chorych roślin. Należy też unikać płynów (zupy, mleka, oleju w większej ilości), dużych kości, muszli oraz żywności już zgniłej lub spleśniałej: zakłócają fermentację lub praktycznie się nie rozkładają.

Na co dzień

Czy trzeba mieszać zawartość wiadra?

Nigdy. Bokashi działa bez dostępu powietrza, a mieszanie wprowadza tlen, co sprzyja nieprzyjemnym zapachom i pleśni. Po każdym dodaniu resztek należy mocno je ubić ubijakiem lub tłuczkiem do ziemniaków i od razu zamknąć wiadro. Właściwe czynności opisuje artykuł Pierwsze wiadro bokashi – jak zacząć.

Ile otrębów trzeba dodać i czy można dodać za dużo?

Proszę liczyć dawkę 15–20 ml na warstwę odpadów o grubości 3–5 cm, nieco więcej przy mięsie, rybach, bardzo wilgotnych resztkach i gdy jest chłodno. Zbyt mała ilość otrębów to częsta przyczyna niepowodzeń; niewielki nadmiar nie przeszkadza fermentacji – po prostu się marnuje. W razie wątpliwości lepiej dodać trochę więcej. Szczegóły w artykule Otręby bokashi: rola, dawkowanie i przechowywanie.

Czy można obejść się bez aktywatora albo zrobić go samodzielnie?

Bez aktywatora fermentacja mlekowa może ruszyć samoistnie, ale wynik jest znacznie mniej przewidywalny, a ryzyko zgnicia zawartości wiadra – większe. Aktywator służy właśnie do szybkiego wprowadzenia pożytecznych bakterii. Mogą Państwo użyć naszego Aktywatora kompostu Bokashi EM, wytwarzanego w gospodarstwie, lub przygotować własny z otrębów pszennych, EM-1 i melasy (buraczanej lub trzcinowej), postępując zgodnie z artykułem Domowy aktywator bokashi.

Ile trwa fermentacja?

Proszę liczyć co najmniej dwa tygodnie przy pełnym, zamkniętym wiadrze w pomieszczeniu o temperaturze 18–25 °C oraz tydzień lub dwa dłużej, gdy jest chłodno. Czas ten liczy się od zamknięcia wiadra, a nie od pierwszego dodania resztek. Odpady zachowują swój wygląd: ocenia się je po kwaśnym zapachu i zmiękczeniu. Wskazówki znajdą Państwo w artykule Ile trwa fermentacja?.

Co robić zimą i podczas wakacji?

Zimno spowalnia fermentację, ale nie niweczy dotychczasowej pracy: proszę trzymać wiadro w środku, w umiarkowanie ciepłym pomieszczeniu, i dodawać nieco więcej otrębów. Przed wyjazdem należy spuścić sok, przykryć ostatnią warstwę otrębami i dobrze zamknąć wiadro: zamknięte wiadro może czekać kilka tygodni. Po zakończeniu fermentacji bokashi może nawet zamarznąć bez szkody i zostać zakopane po odwilży. Wszystko w artykule Bokashi zimą, latem i podczas wakacji.

Sok

Moje wiadro nie daje soku – czy to normalne?

Tak, bardzo często. Ilość zależy od tego, co Państwo wrzucają: dużo soku przy owocach i warzywach, bardzo mało przy chlebie i resztkach gotowanych, a zimą mniej. Nowe wiadro może też potrzebować tygodnia lub dwóch, zanim zacznie wydzielać sok. Dopóki zapach pozostaje kwaśny, wszystko jest w porządku. Zob. Pielęgnacja bokashi.

Jak rozcieńczać sok do podlewania roślin?

Co najmniej 1 cl soku na litr wody (1:100) dla roślin ukorzenionych oraz 1–2 ml na litr (od 1:1000 do 1:500) dla siewek i młodych sadzonek. Proszę wlewać go u nasady roślin, na już wilgotną ziemię, nigdy nierozcieńczony i nigdy na liście. Wystarczy podlewanie raz w tygodniu lub co dwa tygodnie. Szczegóły w artykule Sok z bokashi: rozcieńczanie, zastosowania i ograniczenia.

Jak długo można przechowywać sok i co zrobić z nadwyżką?

Proszę zużyć go w ciągu 24–48 godzin: to żywa ciecz, która szybko się zmienia. Jeśli coś zostanie, lepiej wylać to do zlewu lub toalety i spłukać odrobiną wody, niż wyrzucać. Nie należy jednak oczekiwać, że udrożni rury czy wspomoże szambo: żadne badanie tego nie wykazało.

Po fermentacji

Czy można wyłożyć bokashi bezpośrednio u nasady roślin?

Nie. Przefermentowane bokashi jest kwaśne i bogate w amon: w kontakcie z korzeniami może je uszkodzić. Należy zakopać je na głębokość 20–30 cm, wymieszane z dwu- lub trzykrotną objętością ziemi, w odległości około trzydziestu centymetrów od korzeni, i nigdy nie rozkładać go na powierzchni. Pełną metodę opisuje artykuł Zakopywanie bokashi w ogrodzie.

Ile czekać przed sadzeniem?

Co najmniej dwa tygodnie w ciepłej glebie, najlepiej trzy lub cztery, a dłużej w zimnej glebie lub w donicy. Dobra wskazówka: gdy kwaśny zapach zniknie z ziemi, miejsce jest gotowe. W przypadku siewów lub delikatnych roślin warto poczekać nieco dłużej.

Czy można podawać bokashi dżdżownicom?

Tak, w małych ilościach. Bokashi jest kwaśne: proszę wyłożyć porcję wielkości małej miseczki, dobrze odsączoną i najlepiej z przewagą resztek roślinnych, w jednym rogu wermikompostownika, na warstwie suchej ściółki, aby dżdżownice mogły się od niej odsunąć, dopóki nie złagodnieje. Zmielone skorupki jaj pomagają zneutralizować kwasowość. Zob. Bokashi i wermikompostownik.

Czy można je wrzucić do kompostownika, także wspólnego?

Tak. Należy traktować je jak materiał zielony, kwaśny i wilgotny: rozłożyć w środku pryzmy, wymieszać z aktywnym kompostem i przykryć co najmniej taką samą ilością materiałów brązowych. W przypadku kompostownika wspólnego proszę najpierw uzyskać zgodę osoby odpowiedzialnej: nie wszystkie przyjmują bokashi. Zob. Bokashi i kompost ogrodowy.

Czy bokashi przyciąga szczury?

Dobrze przefermentowane i dobrze zakopane bokashi jest mniej atrakcyjne niż resztki jedzenia pozostawione na wierzchu, ale nie jest środkiem odstraszającym, a żadne badanie nie rozstrzygnęło tej kwestii. Tam, gdzie występują gryzonie, proszę zakopywać na głębokość co najmniej 30 cm i przez pierwsze tygodnie przykryć miejsce gęstą siatką. Zob. Problemy po zakopaniu.

Problemy

Biała, zielona lub czarna pleśń – co robić?

Biały nalot to dobry znak: fermentacja przebiega prawidłowo. Pojedyncze zielone, niebieskie lub czarne plamy zdradzają dostęp powietrza lub nadmiar wilgoci: należy je usunąć, dodać otręby, ubić i spuścić sok. Jeśli kolorowa pleśń opanuje wiadro, a zapach stanie się gnilny, fermentacja się nie udała: proszę zakopać zawartość z dala od upraw lub oddać ją do zbiórki bioodpadów, a następnie zacząć od nowa. Wszystko wyjaśnia artykuł Pleśń w bokashi.

Zapach zgnilizny, muszki lub larwy – jak zareagować?

Gnilny zapach niemal zawsze wynika z braku otrębów, nadmiaru wilgoci lub źle zamkniętego wiadra: proszę dodać otręby, ubić, codziennie spuszczać sok i sprawdzić uszczelkę. Muszki pochodzą głównie z małego kosza kuchennego i źle domykającej się pokrywy. Larwy natomiast pochodzą od much, które złożyły jaja podczas otwarcia lub przez nieszczelność: proszę usunąć pojedyncze larwy, dodać otręby i starannie zamknąć wiadro; jeśli jest ich dużo, należy głęboko zakopać całą zawartość i zacząć od nowa. Pełną diagnozę zawiera artykuł Nieprzyjemne zapachy, za dużo soku, muszki.

Więcej informacji

Czy bokashi jest bezpieczne dla zdrowia?

Analizy domowych wiader wykazują florę zdominowaną przez bakterie kwasu mlekowego oraz potencjalnie chorobotwórcze mikroorganizmy w bardzo małej ilości. Bokashi nie jest jednak procesem higienizującym: nie nagrzewa się. Stąd kilka prostych zasad: nigdy odchodów zwierzęcych, rękawice przy opróżnianiu i zakopywaniu wiadra, a potem mycie rąk. Zob. Bokashi i EM: co naprawdę mówi nauka.

Ściółka bokashi albo kule do oczek wodnych – czy to to samo?

Nie. To inne produkty, które łączy zasada fermentacji: ściółka gotowa do rozsypania na glebie, kule gliniane do oczek wodnych czy też fermentowane nawozy rolnicze. Tylko ściółka ze sklepu jest przeznaczona do rozsypywania; zawartość Państwa wiadra zawsze się zakopuje. Zob. Inne rodzaje bokashi.