Praktyczny poradnik

Bokashi

Spis treści poradnika

01Poznaj bokashi5▸

Co to jest bokashi?Bokashi, kompost czy wermikompost?Jak zacząć pierwsze wiadro bokashi Jakie odpady wrzucać do bokashi?Otręby bokashi: rola, dawka, przechowywanie

02Wybór i instalacja bokashi3▸

Jak wybrać kompostownik bokashi Dlaczego dwa wiadra do bokashi Gdzie postawić bokashi

03Bokashi na co dzień3▸

Pielęgnacja i spuszczanie soku z bokashi Czas fermentacji bokashi Bokashi zimą, latem i na urlopie

04Wykorzystanie fermentowanego bokashi i jego soku5▸

Zakopywanie bokashi w ogrodzie Bokashi bez ogrodu Sok z bokashi Bokashi i wermikompostownik Bokashi a kompost ogrodowy

05Rozwiązywanie problemów3▸

Pleśń w bokashi: co robić?Zapach, sok, muszki: problemy z bokashi Problemy po zakopaniu bokashi

06Dla zainteresowanych5▸

Domowy aktywator bokashi krok po kroku Wiadro do bokashi zrób to sam Bokashi i EM: co mówi nauka Inne bokashi: ściółka, trawa, kule do stawu FAQ bokashi: 25 częstych pytań

Praktyczny poradnikBokashi

Czas fermentacji bokashi: jak długo czekać i jak rozpoznać, że jest gotowe

Emy, maskotka efektywnych mikroorganizmów, cierpliwie przygląda się przesypującemu się piaskowi w dużej klepsydrze obok zamkniętego wiadra do bokashi Urbalive

„Jak długo trzeba czekać?” To pytanie zadaje sobie każdy, kto stoi przed swoim pierwszym pełnym wiadrem. A szukając odpowiedzi, trafia się na liczby od dziesięciu dni do sześciu tygodni. Można się zastanawiać, kto ma rację.

Ten poradnik porządkuje temat: rozróżnia poszczególne etapy, wyjaśnia, skąd biorą się rozbieżności między źródłami, podaje naszą wskazówkę, a przede wszystkim uczy, jak rozpoznać gotowe bokashi po zapachu i wyglądzie.

Dwa okresy, których nie należy mylić

W życiu wiadra są dwie wyraźnie odrębne fazy:

Napełnianie: od kilku dni do kilku tygodni, w zależności od wielkości wiadra i ilości resztek w Państwa gospodarstwie domowym. Fermentacja zaczyna się już od pierwszych warstw, ale odpady na wierzchu dopiero co trafiły do wiadra.
Odpoczynek pełnego, zamkniętego wiadra: to właśnie tę fazę nazywa się „czasem fermentacji”. Zaczyna się w dniu, w którym dodają Państwo ostatnią warstwę, a nie w dniu, w którym zaczęli Państwo napełniać wiadro.

Dlatego pracuje się z dwoma wiadrami: jedno się napełnia, a drugie odpoczywa. Zasadę szczegółowo opisujemy w poradniku o systemie dwóch wiader.

10 dni, 2 tygodnie, 6 tygodni: skąd te rozbieżności

Publikowane wartości różnią się nawet czterokrotnie:

10–14 dni w wielu praktycznych poradnikach i materiałach samorządów, zwłaszcza w krajach o łagodnym klimacie;
2 tygodnie u większości producentów wiader, łącznie z naszymi instrukcjami;
2–5 tygodni u praktyków, których wiadra przeanalizowano w niedawnym badaniu;
6 tygodni lub więcej w najostrożniejszych zaleceniach, a do tego kilka miesięcy dojrzewania w ziemi.

Te różnice łatwo wyjaśnić. Duże znaczenie ma temperatura: wiadro w 25 °C fermentuje szybciej niż wiadro w spiżarni w 12 °C. Liczy się też rodzaj odpadów oraz sposób napełniania: wiadro napełniane powoli przez miesiąc jest na dnie już dobrze sfermentowane, a wiadro napełnione w trzy dni startuje niemal od zera. Wreszcie jedni mówią o samej fermentacji, inni o czasie, po którym można sadzić.

Warto zapamiętać
Nasza wskazówka: co najmniej 2 tygodnie pełnego, zamkniętego wiadra w pomieszczeniu o temperaturze 18–25 °C. W chłodne dni proszę dodać 1–2 tygodnie. Czas przemiany w glebie dochodzi do tego osobno.

Dłuższe czekanie nie stanowi żadnego problemu. Dobrze zamknięte wiadro, z którego regularnie spuszcza się sok, pozostaje stabilne przez wiele tygodni, a nawet miesięcy. Natomiast skrócenie odpoczynku grozi tym, że bokashi będzie jeszcze niedostatecznie zakwaszone.

Rada Emy
Proszę zapisać flamastrem na pokrywie datę dodania ostatniej warstwy: to od niej liczą się dwa tygodnie odpoczynku.

Oznaki prawidłowej fermentacji

Po dwóch tygodniach proszę otworzyć wiadro i zdać się na zmysły. Udane bokashi ma te trzy cechy:

Zapach: kwaśny, nigdy zgniły

To najbardziej wiarygodne kryterium. Gotowe bokashi pachnie kwaśno i fermentacyjnie: jak kiszone ogórki, ocet jabłkowy, kiszona kapusta, czasem z nutą słodką lub lekko alkoholową. Zapach jest wyraźny przy otwarciu, ale nie odrzucający.

Wygląd: czasem biały nalot

Często na powierzchni lub między warstwami pojawia się biały puszek, przypominający watę. To dobry znak: towarzyszy udanej fermentacji. Jego brak nie powinien jednak niepokoić, jeśli zapach jest właściwy.

Konsystencja: zmiękczona

Odpady są nieco opadnięte, ich kolory lekko wyblakłe, a konsystencja bardziej miękka, jakby były zamarynowane. Całość się ubiła.

Natomiast zapach zgnilizny, zgniłych jaj lub amoniaku, czarna, śliska papka albo rozległa zielona, niebieska lub czarna pleśń wskazują na problem. Co wtedy robić, wyjaśniamy w poradniku o pleśni w bokashi.

„Moje odpady wyglądają na nienaruszone”: to normalne

Otwarte wiadro z bokashi po dwóch tygodniach: skórka od banana, ogryzek jabłka i obierki wciąż rozpoznawalne, ledwie zmiękczone To wielkie zaskoczenie dla początkujących: po otwarciu wiadra widać skórkę od banana, ogryzek jabłka, skorupki jaj. Ma się wrażenie, że nic się nie wydarzyło. A jednak właśnie tego należy się spodziewać.

Bokashi nie rozkłada odpadów: poddaje je fermentacji, trochę tak, jak robi się kiszoną kapustę. Kapusta w słoju zachowuje swój kształt; Państwa resztki w wiadrze również. Są zakwaszone, ustabilizowane i już wstępnie strawione przez mikroorganizmy. To prekompost, a nie gotowy kompost. Właściwy rozkład nastąpi później, w kontakcie z ziemią.

Czy wiesz, że?
W niedawno przebadanych wiadrach osób prywatnych sok miał pH od 3,7 do 4,9, czyli kwasowość soku pomarańczowego lub pomidora. W populacji mikroorganizmów dominowały bakterie kwasu mlekowego, z tych samych rodzin co w żywności fermentowanej.

Wpływ temperatury na czas fermentacji

Mikroorganizmy w wiadrze pracują tym szybciej, im jest cieplej. W uproszczeniu:

Około 18–25 °C: w większości przypadków wystarczą dwa tygodnie.
Od 10 do 18 °C: proszę liczyć jeden–dwa tygodnie więcej.
Poniżej około dziesięciu stopni: fermentacja wyraźnie zwalnia; przy około 5 °C niemal się zatrzymuje. Wznowi się, gdy wiadro się ogrzeje.

Latem fermentacja przebiega często szybciej, ale mimo to warto zachować dwa tygodnie: nic nie kosztują, a zapewniają pewny efekt. Wszystkie nasze sezonowe porady znajdą Państwo w poradniku bokashi zimą, latem i podczas urlopu. Właściwa dawka aktywatora, takiego jak nasz Aktywator kompostu Bokashi EM, również pomaga fermentacji dobrze wystartować: zapraszamy do poradnika o otrębach bokashi, ich roli i dawkowaniu.

A potem? Czas przemiany w glebie

Po fermentacji bokashi musi jeszcze przekształcić się w ziemię. Zakopane w ogrodzie i dobrze wymieszane z glebą zazwyczaj znika w ciągu dwóch do czterech tygodni, czasem dłużej w zimnej lub zbitej glebie; szacuje się, że całkowite przyswojenie może trwać do około dwóch miesięcy. Na początku jest bardzo kwaśne, dlatego przed siewem lub sadzeniem w tym samym miejscu trzeba odczekać co najmniej dwa tygodnie, a jeszcze lepiej trzy–cztery tygodnie.

Od pierwszej obierki do ziemi gotowej pod uprawę trzeba więc liczyć zazwyczaj od sześciu tygodni do dwóch miesięcy, zimą nieco dłużej. Całą metodę opisujemy szczegółowo w poradniku o tym, jak zakopać bokashi w ogrodzie, a poradnik nie masz ogrodu? przedstawia rozwiązania w doniczkach i skrzyniach.

Podsumowanie

Czas fermentacji liczy się od ostatniej warstwy: co najmniej dwa tygodnie pełnego, zamkniętego wiadra w temperaturze 18–25 °C i jeden–dwa tygodnie więcej w chłodne dni. Dłuższe czekanie nie stanowi żadnego problemu. Gotowe bokashi pachnie kwaśno, może być pokryte białym nalotem i ma zmiękczoną konsystencję, nawet jeśli odpady zachowują swój kształt: to normalne, to prekompost. Przemiana w ziemię następuje potem w glebie, w ciągu mniej więcej dwóch do czterech tygodni.