Jak powstaje kompost? 4 fazy kompostowania wyjaśnione w prosty sposób

Drukuj

Obierka z marchewki, która kilka miesięcy później staje się brązową, gruzełkowatą ziemią pachnącą lasem: w kompoście jest coś magicznego. A jednak nie kryje się w nim żaden sekret, tylko mnóstwo żywych organizmów, które jedzą, oddychają i zmieniają się nawzajem w Twoim kompostowniku.

Zrozumienie tego, co dzieje się w środku, to najlepszy sposób, by udał się kompost bez zadawania sobie stu pytań. Oto najważniejsze etapy przemiany, wyjaśnione w prosty sposób, oraz kilka zasad, które z nich wynikają.

Kompostowanie, czyli trawienie z dostępem powietrza

Kompostować to pozwolić żywym organizmom rozkładać materię organiczną w obecności tlenu. Odpadki kuchenne i ogrodowe są dla nich pożywieniem: czerpią z nich węgiel jako źródło energii i azot do budowy własnych komórek, a do życia potrzebują wody i powietrza. To, co po sobie zostawiają po wielu kolejnych posiłkach, to właśnie kompost: stabilna materia bogata w próchnicę, którą następnie oddajemy glebie.

Kluczowe są słowa „z dostępem powietrza”. Gdy brakuje tlenu, bo pryzma jest zbyt ubita lub przemoczona, organizmy potrzebujące powietrza duszą się. Wtedy ich pracę przejmują inne mikroorganizmy. Działają bez tlenu, jak na wysypisku czy na dnie stawu, i wytwarzają metan, silny gaz cieplarniany, a także gazy o przykrym zapachu. Dlatego kompost, który brzydko pachnie, najczęściej ma za mało powietrza. Schemat podsumowuje cztery fazy, które opisujemy szczegółowo poniżej: wzrost temperatury (1), fazę gorącą (2), schładzanie (3) i dojrzewanie (4).

Kto pracuje? Bakterie, grzyby i drobna fauna

Bakterie, najliczniejsze robotnice

W jednym gramie kompostu żyją miliardy mikroorganizmów. Bakterie stanowią 80 do 90 % z nich. To one odpowiadają za większą część rozkładu i wytwarzają ciepło, które czasem czuć, wkładając rękę do aktywnej pryzmy.

Grzyby i promieniowce, specjaliści od twardych materiałów

Grzyby (pleśnie i drożdże) zabierają się za twarde resztki, które bakterie słabo trawią: suche łodygi, grube liście, karton. Promieniowce, czyli bakterie tworzące cienkie nitki, rozkładają celulozę i część drewna. Ich białawą sieć, przypominającą pajęczynę, często widać w zewnętrznej warstwie pryzmy pod koniec kompostowania: to nie choroba, lecz znak, że praca posuwa się naprzód.

Drobna fauna, która rozdrabnia i miesza

Gdy materia ostygnie, wprowadzają się większe zwierzęta: dżdżownice, prosionki, wije, roztocza, małe chrząszcze. Rozdrabniają odpadki, mieszają je i torują drogę mikroorganizmom. Dżdżownice odgrywają tu pierwszoplanową rolę, którą opisujemy szczegółowo w naszym artykule Rola dżdżownic.

Czy wiesz, że?

Te mikroorganizmy nie pochodzą z saszetki: są już obecne na Twoich obierkach, na opadłych liściach i w ziemi ogrodowej. Dobrze zrównoważony kompost zasiedla się sam. W niektórych przypadkach przydaje się jednak wsparcie: nasz aktywator bokashi, wytwarzany w gospodarstwie i posypywany na resztki kuchenne, pomaga ograniczyć nieprzyjemne zapachy i pobudzić kompost, który powoli się rozkręca. Kiedy go stosować, wyjaśniamy w artykule Aktywator kompostu: przydatny czy nie?

Faza 1: wzrost temperatury

Tuż po dodaniu dużej porcji świeżych odpadków do pracy przystępują tzw. mikroorganizmy mezofilne, które lubią umiarkowane temperatury. Najpierw zjadają to, co rozkłada się najłatwiej: cukry, skrobię, miękkie materiały. Ta intensywna aktywność wydziela ciepło. W dobrze wypełnionej pryzmie ta pierwsza faza trwa zaledwie kilka dni.

Faza 2: faza gorąca (termofilna)

Gdy temperatura przekroczy około 40 °C, pałeczkę przejmują gatunki przystosowane do ciepła, zwane termofilnymi. Rozkładają dalej bardziej odporne materiały. Ta faza może trwać od kilku dni do kilku miesięcy, w zależności od objętości i składu mieszanki.

Warto znać dwa progi. Od 55 °C ginie znaczna część zarazków groźnych dla człowieka i patogenów chorób roślin. Powyżej około 65 °C ciepło zabija natomiast także wiele pożytecznych mikroorganizmów i rozkład zwalnia: gorętszy kompost nie jest więc wcale lepszym kompostem.

Fazy 3 i 4: schładzanie i dojrzewanie

Kiedy łatwo strawne materiały się wyczerpią, aktywność spada, a temperatura powoli się obniża. Wracają organizmy mezofilne, grzyby i promieniowce zabierają się za to, co najtwardsze, a następnie całość zasiedla drobna fauna. To faza schładzania, po której następuje dojrzewanie, w trakcie którego powstaje próchnica.

Niektóre publikacje mówią o trzech fazach, łącząc schładzanie i dojrzewanie; inne wyróżniają cztery. Podział nie ma znaczenia: zapamiętaj, że ten ostatni etap jest najdłuższy. Trwa kilka miesięcy i to on decyduje o różnicy między kompostem „świeżym”, wciąż aktywnym, a kompostem dojrzałym, ciemnym i gruzełkowatym, gotowym do użycia w warzywniku. Jak je odróżnić, wyjaśniamy w artykule Jak sprawdzić, czy kompost jest dojrzały.

Dlaczego kompost w ogrodzie słabo się nagrzewa i dlaczego to nie problem

Temperatury od 55 do 65 °C osiąga się głównie w dużych pryzmach przemysłowych kompostowni, które zwykle przekraczają 60 °C. W przydomowym kompostowniku objętość jest niewielka, a ciepło łatwo ucieka bokami i górą. Powiedzmy to jasno: temperatura pozostaje tam na ogół niska i nie wystarcza, by zagwarantować zniszczenie zarazków i nasion chwastów.

To nie porażka. „Zimny” kompost powstaje bez problemu: po prostu wolniej, a drobna fauna odgrywa w nim większą rolę. Trzeba tylko wyciągnąć z tego praktyczny wniosek: skoro Twój kompostownik nie higienizuje, nie wrzucaj do niego chorych roślin ani chwastów z dojrzałymi nasionami. Jeśli chcesz spróbować kompostu bardzo gorącego, nasz artykuł o gorącym kompoście i metodzie Berkeley szczegółowo opisuje jego dość wymagające warunki.

Warto zapamiętać

Kompost powstaje w czterech etapach: szybki start, faza gorąca, schładzanie, a następnie długie dojrzewanie. W kompostowniku ogrodowym faza gorąca jest mało wyraźna: to normalne, ale wyjaśnia, dlaczego niektórych odpadków nadal nie należy do niego wrzucać.

4 zasady, które z tego wynikają: powietrze, woda, mieszanka, czas

Powietrze

Bez tlenu dobrzy robotnicy przerywają pracę, a pojawiają się zapachy. Zazwyczaj wystarczy lekkie przemieszanie przy każdym dokładaniu odpadków, a mniej więcej raz w miesiącu dokładniejsze przerzucenie widłami lub za pomocą napowietrzacza, takiego jak Brass'Compost. Odpowiedni rytm w zależności od Twojego sprzętu wyjaśniamy w artykule o wilgotności i napowietrzaniu kompostu.

Woda

Mikroorganizmy żyją w cienkich warstewkach wody. Gdy jest zbyt sucho, wszystko staje; gdy zbyt mokro, powietrze nie dociera. Dobry punkt odniesienia: kompost wilgotny jak świeżo wyciśnięta gąbka.

Mieszanka

Odpadki bogate w azot (obierki, skoszona trawa) rozkładają się szybko, ale same gniją; odpadki bogate w węgiel (suche liście, gałązki, karton) są powolne, ale nadają strukturę. Dopiero ich połączenie właściwie odżywia mikroorganizmy, co wyjaśniamy w artykule Materiały zielone i brązowe.

Czas

Kompost ogrodowy wymaga kilku miesięcy: licz się z czterema do dziewięciu miesięcy w kompostowniku, w zależności od pory roku i pielęgnacji, oraz z sześcioma do dwunastu miesięcy w pryzmie. Kompostownik taki jak nasz Drewniany kompostownik Compostys, ustawiony bezpośrednio na ziemi, pozwala drobnej faunie wejść z gleby i dokończyć pracę we własnym tempie.

Podsumowanie

Kompost to dzieło całego łańcucha żywych organizmów: bakterii, które rozpoczynają proces i rozgrzewają pryzmę, grzybów i promieniowców, które zabierają się za twarde materiały, a następnie dżdżownic i drobnych zwierząt, które kończą przemianę podczas długiego dojrzewania. W przydomowym kompostowniku temperatura pozostaje umiarkowana: kompost i tak powstaje, ale nie wszystko zostaje zhigienizowane. Aby ci robotnicy dobrze pracowali, potrzebują powietrza, wody w rozsądnej ilości, mieszanki odpadków zielonych i brązowych oraz kilku miesięcy cierpliwości.

Powiązane produkty

Przedsprzedaż

Obrotowy kompostownik 245L Maze z dwiema komorami

Bezproblemowe kompostowanie na zewnątrz

1 121,10 zł 255,23 €

Obrotowy kompostownik Maze 180L z podwójną komorą

Bezwysiłkowe kompostowanie na zewnątrz

805,94 zł 183,48 €

Bestseller

Kompostownik Bokashi Confort

Pojemność 14 litrów, pojedynczo lub w zestawie 2 sztuk

220,59 zł 50,22 €

Drewniany kompostownik Compostys | 305 litrów

Drewno świerkowe z certyfikatem PEFC

625,80 zł 142,47 €

Inne działy poradnika

Wermikompostowanie30 kart →Bokashi24 kart →Mikroorganizmy EM26 kart →