Praktyczny poradnik

Mikroorganizmy EM

Spis treści poradnika

01Poznaj EM4▸

EM: definicja, pochodzenie, skład Jak działają EM?Jak wybrać produkt EM Pierwsze kroki z EM: złote zasady

02Przygotowanie i przechowywanie2▸

Aktywacja EM-1: przygotowanie EM-A Przechowywanie EM, nieudany EM-A

03Ogród, warzywnik i trawnik5▸

EM w warzywniku: dawki i ściółkowanie Kompost i fermentowana trawa z EM Naturalny trawnik z EM Siew, rozsada i przesadzanie z EM Oprysk liści mikroorganizmami EM z Previsan S

04Dom i porządki4▸

Naturalne sprzątanie z EM Clean Usuwanie nieprzyjemnych zapachów z EM Szambo i toaleta kompostująca: EM Po powodzi: EM i nieprzyjemne zapachy

05Zwierzęta4▸

EM w stajni, oborze i kurniku Pasze fermentowane z EM: konie i bydło EM dla psów, kotów i małych zwierząt Udane kiszonki z EM Silage

06Woda: oczka wodne i baseny3▸

Pielęgnacja oczka wodnego lub stawu z EM Kule bokashi do oczka wodnego EM a basen: co wiemy

07Dla zainteresowanych4▸

Co nauka mówi o EM Ceramika EM: co warto o niej wiedzieć Napoje, sól, mydło i pasta do zębów z EM EM a przepisy w Polsce i w UE

Praktyczny poradnikMikroorganizmy EM

Efektywne mikroorganizmy (EM): definicja, pochodzenie i rzeczywisty skład

Emy, maskotka efektywnych mikroorganizmów, wychodzi z ziemi w ogrodzie obok butelki EM-1

„Efektywne mikroorganizmy”, „EM”, „EM-1”: te słowa pojawiają się, gdy tylko zainteresujemy się bokashi, naturalnym ogrodnictwem lub sprzątaniem bez agresywnych środków. Ale co naprawdę zawiera butelka EM? Skąd wziął się ten pomysł i czego można się po nim spodziewać?

Ten poradnik przedstawia podstawy: definicję, historię, skład podawany na etykietach oraz zmierzony w niezależnych analizach. Sprzedajemy te produkty i właśnie dlatego zależy nam na oddzieleniu tego, co zostało potwierdzone, od tego, co twierdzi producent.

Mikroorganizmy są wszędzie wokół nas

Garść żywej ziemi z korzeniami, strzępkami grzybów i dżdżownicą

Mikroorganizmy to organizmy żywe niewidoczne gołym okiem: bakterie, drożdże, pleśnie. Są wszędzie – na naszych dłoniach, na obierkach, w powietrzu, a przede wszystkim w glebie, gdzie w jednym gramie ziemi żyją setki milionów, a nawet miliardy bakterii.

Korzystamy z nich od tysiącleci, często nie zdając sobie z tego sprawy. Bakterie mlekowe odpowiadają za jogurt, kiszoną kapustę i kiszonkę paszową. Drożdże sprawiają, że chleb rośnie, a wino czy piwo fermentuje. EM opierają się na tych samych, dobrze znanych z żywności grupach.

Zespół mikroorganizmów zamiast jednego szczepu

Efektywne mikroorganizmy, czyli EM, to kultury mieszane: kilka gatunków hoduje się, a następnie łączy w słodkim płynie na bazie melasy. Produkt jest bardzo kwaśny, ma pH około 3–4, porównywalne z rozcieńczonym octem lub sokiem z kiszonej kapusty.

Wyjściowa idea jest prosta: zamiast szukać TEJ jednej właściwej bakterii, połączyć zgodne mikroorganizmy, które odżywiają się nawzajem. Bakterie mlekowe i drożdże na przykład naturalnie współistnieją w wielu fermentowanych produktach, takich jak zakwas czy kefir.

EM prawie nigdy nie stosuje się w czystej postaci. Rozcieńcza się je w wodzie, namnaża z melasą lub utrwala na suchym nośniku, takim jak otręby pszenne – na tym polega aktywator do bokashi.

Co naprawdę zawierają EM?

Trzy grupy mikroorganizmów EM pod mikroskopem: bakterie mlekowe, drożdże i bakterie fototroficzne

Producenci wymieniają trzy główne grupy, do których niektórzy dodają dwie kolejne:

Bakterie mlekowe (m.in. Lactobacillus casei i Lactobacillus plantarum): przekształcają cukry w kwas mlekowy i obniżają pH.
Drożdże (m.in. Saccharomyces cerevisiae, drożdże piekarskie): przekształcają cukry w alkohol i dwutlenek węgla.
Bakterie fotosyntetyzujące (m.in. Rhodopseudomonas palustris): purpurowe bakterie zdolne do wykorzystywania światła, którym producent przypisuje kluczową rolę.
Promieniowce i grzyby fermentacyjne: wymieniane przez niektórych producentów, nieobecne na innych etykietach.

Etykiety, które nie mówią tego samego

Porównując karty techniczne z różnych krajów, można zauważyć znaczne różnice. Amerykańska karta EM-1 deklaruje tylko jeden gatunek – bakterię mlekową (Lactobacillus casei) – w ilości miliona jednostek na mililitr. Inni producenci deklarują bakterie mlekowe, drożdże i bakterie fotosyntetyzujące. Ulotka naszego holenderskiego dostawcy, firmy Agriton, wymienia pięć grup. Jeden z autoryzowanych dystrybutorów europejskich przyznaje nawet, że pierwotna mieszanka była z biegiem lat upraszczana, aby można ją było produkować w powtarzalny sposób w każdym klimacie.

Często powtarzana liczba „80 gatunków”, wybranych spośród około 2 000 przetestowanych mikroorganizmów, pochodzi od producenta. Nie potwierdza jej żadna opublikowana analiza i nie widnieje ona na żadnej z etykiet, z którymi się zapoznaliśmy.

Co pokazują niezależne analizy

Laboratoria, które analizowały roztwory EM, dochodzą do zbieżnych wniosków: zdecydowanie dominują bakterie mlekowe i drożdże. W analizie DNA opublikowanej w 2024 roku pałeczki kwasu mlekowego stanowiły ponad 99 % bakterii wykrytych w roztworze, jeden gatunek drożdży około 93 % grzybów, a nie zidentyfikowano żadnej bakterii fotosyntetyzującej. Publiczne doświadczenia ogrodnicze prowadzone przez kilka lat w Niemczech doprowadziły do tego samego wniosku: praca z EM to przede wszystkim praca z bakteriami mlekowymi.

Warto zapamiętać
W praktyce EM to przede wszystkim kultura bakterii mlekowych i drożdży w melasie, o bardzo kwaśnym odczynie. To tłumaczy jego skuteczność w fermentowaniu i konserwowaniu materii organicznej i to również wyznacza jego granice.

Rada Emy
Odwróć butelkę i przeczytaj skład oraz termin przydatności wydrukowane na etykiecie: to ona, a nie broszura, jest wiążąca dla produktu, który trzymasz w rękach.

Pochodzenie: profesor Teruo Higa z Okinawy

Profesor Teruo Higa, wynalazca efektywnych mikroorganizmów (EM)

EM powstały w Japonii, na wyspie Okinawa, na początku lat 80. XX wieku. Ich wynalazca, profesor Teruo Higa, wykładał ogrodnictwo. Dążył do uzyskania dobrych plonów przy mniejszym zużyciu chemikaliów i testował kultury mikroorganizmów wyizolowane pojedynczo.

Według jego własnej relacji odkrycie wiele zawdzięcza przypadkowi: to mieszanka, a nie pojedynczy szczep, miała dać najbardziej obiecujące wyniki. Pierwszy produkt handlowy, EM-1, pojawił się w połowie lat 80. W 1993 roku Higa wydał książkę An Earth Saving Revolution, dzięki której EM stały się znane daleko poza Japonią.

Sam Higa w artykule napisanym w 1994 roku wspólnie z mikrobiologiem gleby przyznawał, że związek między życiem mikrobiologicznym gleby a plonami pozostaje słabo poznany, a głównym problemem tych kultur jest brak powtarzalnych wyników. Ta początkowa szczerość zasługuje na przypomnienie.

EMRO, licencje i rozpowszechnienie na świecie

W 1994 roku, według producenta, Higa założył EMRO (EM Research Organization), do której należą znaki towarowe i receptura EM-1. EMRO udziela licencji lokalnym producentom: EM-1 jest dziś wytwarzany w około pięćdziesięciu krajach, a produkty EM są dostępne, według producenta, w ponad stu krajach.

W Europie EM są dostępne od 1995 roku. Sprzedawane przez nas produkty EM wytwarza w Holandii firma Agriton, posiadająca licencję EMRO. Inne europejskie firmy oferują podobne kultury pod własnymi markami. Określenia „efektywne mikroorganizmy” używa wielu producentów, podczas gdy EMRO zarejestrowała kilka znaków towarowych, takich jak „EM-1” i logo EM: jak się w tym odnaleźć, wyjaśniamy w poradniku jak dobrze wybrać produkt EM.

Czy wiesz, że?
Bakterie mlekowe zmieniły nazwy w 2020 roku: klasyfikację zrewidowano, a dawny rodzaj Lactobacillus, który stał się zbyt niejednorodny, podzielono na 25 rodzajów. Lactobacillus casei nazywa się teraz Lacticaseibacillus casei, a L. plantarum to obecnie Lactiplantibacillus plantarum. Na etykietach często wciąż stosuje się dawne nazwy.

Czym EM nie są

Nie są GMO. Producenci deklarują stosowanie naturalnych, niemodyfikowanych genetycznie szczepów z grup od dawna wykorzystywanych w żywności.
Nie są nawozem. Roztwór EM prawie nie dostarcza składników odżywczych. Efekty obserwowane w ogrodzie często wynikają z towarzyszącej mu fermentowanej materii organicznej (otręby, melasa, bokashi).
Nie są środkiem dezynfekującym. EM nie służą do zabijania drobnoustrojów. Nie należy ich stosować tam, gdzie konieczna jest dezynfekcja, i nie miesza się ich z wybielaczem.
Nie są uniwersalnym eliksirem. Producent przypisuje im działanie niemal we wszystkich dziedzinach. Opublikowane badania są znacznie bardziej wyważone: najmocniejsze wyniki dotyczą fermentacji materii organicznej w kontrolowanych warunkach.

Od czego zacząć?

EM-1 roztwór macierzysty efektywnych mikroorganizmów

Aby zrozumieć, dlaczego EM powoduje fermentację, a nie gnicie, przeczytaj nasz poradnik jak działają EM. Przed pierwszym użyciem poświęć pięć minut na zapoznanie się ze złotymi zasadami dla początkujących: niechlorowana woda, właściwe rozcieńczenie, prawidłowe przechowywanie.

Jeśli chodzi o produkty, w większości przypadków wystarczą dwa punkty wyjścia. EM-1, roztwór macierzysty, to koncentrat do samodzielnego namnażania z melasą: sprawdzi się w dużych ogrodach i u osób, które same przygotowują aktywator do bokashi. Microferm EM-A jest już aktywowany i wystarczy go rozcieńczyć w wodzie. Jeśli do EM prowadzi Cię bokashi, nasz przewodnik po bokashi poprowadzi Cię krok po kroku.

A jeśli chcesz dokładnie wiedzieć, co mówią badania – w ogrodzie i poza nim – nasz poradnik co mówi nauka o EM przedstawia to bezstronnie.

Podsumowanie

Efektywne mikroorganizmy to kultury mieszane opracowane na początku lat 80. przez profesora Teruo Higę na Okinawie, dziś produkowane na licencji EMRO w wielu krajach. Etykiety wymieniają bakterie mlekowe, drożdże i bakterie fotosyntetyzujące, jednak niezależne analizy wykazują głównie bakterie mlekowe i drożdże w słodkim, bardzo kwaśnym środowisku. Nie są to ani GMO, ani nawóz, ani środek dezynfekujący: to przede wszystkim narzędzia do fermentacji, które należy stosować zgodnie z etykietą wybranego produktu.